Οι πανελλήνιες ως μέσο καταστροφής παιδικών ονείρων

Πιστεύω όμως, ότι η εισαγωγή των φοιτητών μπορεί να προέλθει μέσα από ένα σύστημα ποσόστωσης και συμψηφισμού των τετραμήνων της Β' και Γ' λυκείου, συνδυαστικά με τους βαθμούς των ετήσιων εξετάσεων κάποιων μαθημάτων αλλά και δύο εργασιών, μίας στη Β και μίας στη Γ' λυκείου.

Υπάρχουν παιδιά που γεννιούνται με κλίση, που από τα πρώτα τους βήματα στη ζωή αντιλαμβάνονται και δηλώνουν το επάγγελμα που θέλουν να ακολουθήσουν. Υπάρχουν παιδιά τα οποία, ανάλογα με την ηλικία και τα κοινωνικά και οικογενειακά τους ερείσματα, αλλάζουν συχνά επαγγελματικούς στόχους. Υπάρχουν, βέβαια, και τα «αιώνια παιδιά» τα οποία πατούν τα 30, τα 40, τα 50 τους χρόνια και ακόμη αναζητούν τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό ή, σωστότερα, την δουλειά που θα τους καλύπτει τοσο συναισθηματικά και ψυχικά όσο και οικονομικά.
Σε όποια κατηγορία κι αν ανήκεις, ένα είναι σίγουρο και δεν φαίνεται να υπάρχει πρόθεση αλλαγής. Κάποια στιγμή, συνήθως στα 18 σου, θα κληθείς να αναμετρηθείς με τον μπαμπούλα. Με το αόρατο εκπαιδευτικό τέρας των πανελληνίων, το οποίο εν πολλοίς θα κρίνει την πραγματοποίηση ή όχι των παιδικών σου ονείρων.
Η διαδικασία εισόδου των φοιτητών στα ελληνικά ΔΗΜΌΣΙΑ πανεπιστήμια μέσω των πανελλαδικώς εξεταζόμενων μαθημάτων, είναι μια ιστορία περίπου 60 χρόνων. Ανά τα χρόνια, έγιναν και γίνονται διάφορες τροποποιήσεις, όπως πόσα και ποια μαθήματα θα δίνουν οι υποψήφιοι ανά κατεύθυνση, ποια μαθήματα θα ανοίγουν σχολές διαφορετικής κατεύθυνσης, οι παλαιότεροι θυμούνται τις λεγόμενες δέσμες ενώ ζήσαμε και την εποχή της τράπεζας θεμάτων.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι πανελλήνιες είναι ένα αξιοκρατικό σύστημα, όπου οι σωστά προετοιμασμένοι και διαβασμένοι γράφουν υψηλά μόρια και οι λιγότερο προετοιμασμένοι πετυχαίνουν χαμηλότερες επιδόσεις, θέτοντας δηλαδή ως αποκλειστικό παράγων επιτυχίας τις ώρες διαβάσματος του καθενός, αψηφώντας κι άλλους κρίσιμους παράγοντες.
Ένας από αυτούς είναι το άγχος. Το άγχος δεν αποτελεί απλά ένα σημαντικό παράγοντα αλλά παίζει καταλυτικό ρόλο στην επίδοση του καθενός. Κατά την διάρκεια της τρίτης, κυρίως, λυκείου είναι μία από τις πιο viral λέξεις της καθημερινότητας όσων προετοιμάζονται για τις πανελλήνιες. Οικογένεια, φίλοι, καθηγητές προσφέρουν διάφορες συμβουλές καταπολέμησης του. Ο υποψήφιος φοιτητής οφείλει να μάθει να διαχειρίζεται το άγχος του.

Παίρνοντας ως δεδομένο ότι όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι ας κάνουμε ένα σενάριο: Είναι ο μαθητής Α και ο μαθητής Β. Και οι δύο είναι εξίσου καλά προετοιμασμένοι. Και οι δύο έχουν εξίσου πολύ άγχος. Παίρνουν τα θέματα στα χέρια τους. Και οι δύο ξέρουν τις απαντήσεις. Ποια είναι όμως η διαφορά τους; Ότι ο μαθητής Α έχει το λεγόμενο δημιουργικό άγχος ενώ ο μαθητής Β έχει το άγχος σβήστρα. Ο Α πήρε τα θέματα, τα διάβασε και τα έγραψε ενώ ο Β έπαθε το γνωστό σε όλους black out εξαιτίας του άγχους. Θεωρώ πως όλοι μας έχουμε στο ευρύτερο φιλικό και κοινωνικό μας περιβάλλον ανάλογα παραδείγματα ανθρώπων.

Αντιλαμβάνεστε πόσο προβληματικό είναι όλο αυτό; Η επιτυχία, η πραγματοποίηση ενός παιδικού ονείρου, ο κόπος ενός μαθητή, η ψυχική, σωματική, οικονομική φθορά αυτού και της οικογένειας του εξαρτώνται από το εάν ένα παιδί 18 ετών θα μπορέσει ή όχι να διαχειριστεί το άγχος του. Και αν όχι; Τολμάμε να κατηγορούμε τον μαθητή ότι αγχώθηκε και όχι το σύστημα που τον αγχώνει μέχρις εσχάτων;

Σήμερα, οι περισσότεροι υποψήφιοι φοιτητές δίνουν 4 μαθήματα. Για κάθε μάθημα έχουν μέγιστο χρονικό όριο τριών ωρών. Δηλαδή 12 ώρες για να καταφέρουν ή όχι να πιάσουν τον στόχο τους, να πραγματοποιήσουν το παιδικό τους όνειρο. Ξοδεύουμε χιλιάδες ώρες προετοιμασίας, για να κριθούμε σε 12 ώρες σχετικά με το εάν το μάθαμε το μάθημα (παπαγαλία εννοείται) κι αν είμαστε ικανοί, από πλευράς γνώσεων των τεσσάρων αυτών μαθημάτων, να ενταχθούμε στο πανεπιστήμιο. Τι το αξιοκρατικό έχει ένα σύστημα που ευνοεί όσους καταφέρνουν, στα 18 τους χρόνια, να διαχειριστούν το άγχος τους; Λες και όσοι δεν το έχουν καταφέρει ακόμη στη συγκεκριμένη ηλικία πρέπει να θεωρούνται ανίκανοι, ανάξιοι υποψήφιοι φοιτητές και, εν τέλει, αδιάβαστοι.
Εξίσου σημαντικό είναι να αντιληφθούμε ότι, ναι μεν οι πανελλήνιες είναι μια προσωπική μάχη, στην οποία τεστάρουμε τον εαυτό μας, την αντοχή μας και ανακαλύπτουμε τα όρια μας, όρια που ούτε είχαμε φανταστεί ότι διαθέτουμε, αλλά, σ' αυτή την μάχη, δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία και με τα ίδια μέσα. Η δικαιοσύνη και η ισότητα μεταξύ των υποψηφίων φοιτητών, ξεκινά και τελειώνει την στιγμή της εξέτασης. Τότε, είναι όλοι ίσοι γιατί εξετάζονται, πανελλαδικώς, στα ίδια θέματα. Η προετοιμασία τους όμως, δεν θα έλεγα ότι περιέχει στοιχεία δικαιοσύνης και ισότητας.

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας. 8/10 πηγαίνουν φροντιστήριο. Μάλιστα, παρατηρείται μια όλο και αυξανόμενη τάση, τα παιδιά να ξεκινούν φροντιστήρια ήδη από την πρώτη και δευτέρα λυκείου και όχι μόνο στην τρίτη λυκείου όπως συνέβαινε παλαιότερα. Και είναι λογικό. Πώς να νιώσει ασφάλεια επιτυχίας ένα παιδί, όταν στο σχολείο ζορίζεται χρονικά να βγάλει την ύλη ενώ δεν γίνεται ούτε λόγος για επαναλήψεις; Το σύστημα που γνωρίζει ότι οι καθηγητές των σχολείων δυσκολεύονται να προετοιμάσουν καταλλήλως τα παιδιά λόγω έλλειψης χρόνου, ζητά, στις τελικές εξετάσεις, εξειδικευμένες γνώσεις φυσικής, μαθηματικών και  δεκάδες μαθήματα ιστορίας που χρειάζονται τουλάχιστον 5 επαναλήψεις για την απόλυτη επιτυχία παπαγαλίας. Όσοι πάνε, λοιπόν, στα φροντιστήρια, κουτσά στραβά τα καταφέρνουν ή έστω έχουν περισσότερες πιθανότητες να τα καταφέρουν. Είναι και θέμα προσωπικής θέλησης και στόχων.
Με τους άλλους όμως; Ξέρετε ποιους. Αυτούς μωρέ, τους φτωχούς, τους ξεχασμένους από το εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτούς που τυχαία γεννήθηκαν σε μια οικογένεια, που η οικονομική τους κατάσταση δεν τους δίνει την δυνατότητα εγγραφής σε κάποιο φροντιστήριο. Τι γίνεται με αυτούς; Πόσο αξιοκρατικό είναι ένα σύστημα που εξετάζει, στα ίδια θέματα μεν, έναν μαθητή που έχει βγάλει την ύλη 7 φορές (6 φροντιστήριο + 1 σχολείο) και έναν μαθητή που την έχει βγάλει 2 φορές (1 σχολείο και 1 μόνος του, χωρίς την καθοδήγηση κάποιου); Ανίκανοι και ανάξιοι υποψήφιοι φοιτητές, όσοι δεν μπορούν να πληρώσουν κάποιο φροντιστήριο; Άλλοι αντιμετωπίζουν το εκπαιδευτικό τέρας των πανελληνίων εξοπλισμένοι με «αλεξίσφαιρο» και άλλοι γυμνοί. Τόση η αξιοκρατία και η δικαιοσύνη!

Μια εναλλακτική-προοδευτική πρόταση:
Πολλοί υπουργοί παιδείας πέρασαν, μα κανείς δεν τολμά την κατάργηση των πανελληνίων. Καμία κυβέρνηση και κανείς υπουργός δεν τολμά να σηκώσει το πολιτικό κόστος μιας τόσο βαρυσήμαντης απόφασης, παρουσιάζοντας ένα διαφορετικό πλαίσιο εισαγωγής φοιτητών στα πανεπιστήμια. Λες και το εκπαιδευτικό πρόβλημα της χώρας ανάγεται στο εάν θα αναγράφεται η διαγωγή των μαθητών στο απολυτήριο λυκείου και στο εάν θα γίνονται γιορτές ή μαθήματα ή εκδρομές στις εθνικές επετείους.

Για να γίνω σαφής. Είμαι υπέρ της κατάργησης των πανελληνίων αλλά κατά της ελεύθερης εισόδου φοιτητών στα πανεπιστήμια. Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο σύστημα είναι άδικο και δεν θα εξυπηρετεί ούτε τους ίδιους τους φοιτητές καθώς, θεωρώ, ότι θα παρατηρούσαμε ραγδαία αύξηση στο ποσοστό όσων εγκαταλείπουν την σχολή τους, κυρίως εξαιτίας της μη ικανότητας ανταπόκρισης στις απαιτήσεις και το γνωστικό αντικείμενο της εκάστοτε σχολής.

Πιστεύω όμως, ότι η εισαγωγή των φοιτητών μπορεί να προέλθει μέσα από ένα σύστημα ποσόστωσης και συμψηφισμού των τετραμήνων της Β και Γ λυκείου, συνδυαστικά με τους βαθμούς των ετήσιων εξετάσεων κάποιων μαθημάτων αλλά και δύο εργασιών, μίας στη Β και μίας στη Γ λυκείου.
Αυτό το σύστημα των δύο ετών, θα το λέγαμε και σύστημα πολλών ευκαιριών, με αποτέλεσμα την αποβολή σημαντικού ποσοστού άγχους από τα παιδιά που δεν μπορούν να το διαχειριστούν. Τι εννοώ; Αν ένας μαθητής λάβει χαμηλό βαθμό στα αρχαία στο πρώτο τετράμηνο της Β λυκείου, τότε του δίνεται άμεσα η δυνατότητα να βελτιωθεί και σε μόλις τρεις με τέσσερις μήνες να ανεβάσει την απόδοση του και, εν τέλει, και τον βαθμό του στο δεύτερο τετράμηνο του ίδιου έτους, ενώ με το τωρινό σύστημα, έχει τρεις ώρες για να γράψει ή όχι και η δεύτερη ευκαιρία του, σε περίπτωση αποτυχίας, θα έρθει μετά από έναν χρόνο και εφόσον το παιδί έχει την ψυχική δύναμη να δώσει και δεύτερη χρονιά πανελλήνιες. Θα το ξαναπώ. Δεν είναι δυνατόν να προετοιμαζόμαστε χιλιάδες ώρες για να κριθούμε μέσα σε ελάχιστες, χωρίς να έχουμε άμεσα έστω μια δεύτερη ευκαιρία.
Αναπόσπαστο κομμάτι ενός νέου συστήματος εισαγωγής στα πανεπιστήμια, θα πρέπει να είναι και η εκπόνηση εργασιών, μίας στη Β και μίας στη Γ λυκείου. Κατ’ εμέ, οι εργασίες οφείλουν να μπουν στο παιχνίδι αλλά με χαμηλό ποσοστό επίδρασης στον τελικό βαθμό του κάθε μαθητή, γιατί το θέμα δεν είναι η εργασία αυτή καθαυτή αλλά το να μάθουν οι αυριανοί φοιτητές, οι αυριανοί επιστήμονες, πως να γράφουν μια εργασία, πως να χρησιμοποιούν μέσα εκπόνησης εργασίας (word, powerpoint) αλλά και πως και από που θα συλλέγουν πληροφορίες. Τεράστιο ποσοστό των πρωτοετών φοιτητών μπαίνουν στο πανεπιστήμιο χωρίς να έχουν κάνει ποτέ εργασία, χωρίς να έχουν διδαχθεί ποτέ πως να εκπονούν μια εργασία, σε ένα περιβάλλον όπου οι περισσότεροι καθηγητές πανεπιστημίου  θεωρούν δεδομένο ότι οι σημερινοί φοιτητές έχουν τις απαραίτητες γνώσεις επί του θέματος. Χάσμα!

Επίσης, κάτι που πραγματικά λείπει από το λύκειο είναι η ενισχυτική διδασκαλία. Ναι, καλά διαβάσετε. Γιατί να μην παρέχεται αυτή η δυνατότητα; Γιατί να μην υπάρχει «κρατικό φροντιστήριο» έτσι ώστε να καλύπτονται τα παιδιά που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να προσφύγουν στην ιδιωτική εκπαίδευση; Δεν έχω τίποτα με τα φροντιστήρια και δεν υποστηρίζω το «κυνηγητό» τους ή το κλείσιμο τους. Πιστεύω όμως ότι το κράτος, το εκπαιδευτικό σύστημα, οφείλει να δίνει την επιλογή στους μαθητές. Παιδί μου, εγώ, το κράτος, σου προσφέρω δωρεάν φροντιστήριο. Θέλεις; Καλώς. Δεν θέλεις; Πάλι καλώς, μπορείς να επιλέξεις ένα ιδιωτικό φροντιστήριο. Πιστέψτε με, θα είναι εκατοντάδες τα παιδιά ανά την Ελλάδα που θα επιλέξουν την πρώτη επιλογή. Που έχουν ανάγκη την πρώτη επιλογή. Έτσι, επέρχεται δικαιοσύνη και ισότητα στην προετοιμασία των μαθητών. Όλων των μαθητών. Δίχτυ προστασίας για όλα τα παιδιά. Κρατική συνδρομή για την πραγματοποίηση των παιδικών ονείρων όλων των παιδιών.

Μπορεί να γίνουν αυτά από την μία μέρα στην άλλη; Όχι. Φυσικά και όχι. Όσο η χρηματοδότηση της παιδείας καθιστά την χώρα μας στις χαμηλότερες Ευρωπαϊκές θέσεις, όσο οι πολιτικοί δεν τολμούν να λάβουν αποφάσεις που θα γεννούν νέες, πιο ελπιδοφόρες, πιο φωτεινές και πιο αισιόδοξες εκπαιδευτικές μέρες τόσο θα στέλνουμε παιδιά στον καιάδα, αντιμέτωπα με το εκπαιδευτικό τέρας, καταστρέφοντας παιδικά όνειρα. Το εκπαιδευτικό σύστημα έχει ανάγκη από προοδευτικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό την στήριξη όλων των παιδιών. Υπερασπίσου το παιδί, έχε το νου σου στο παιδί, γιατί αν γλιτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα!

Θεόκριτος Αργυριάδης, Φοιτητής πολιτικών επιστημών στο ΔΠΘ, μέλος του κινήματος πολιτικών ακτιβιστών Roseband Socialists

Χρειαζόμαστε μουσική εκπαίδευση στα σχολεία;

«Χωρίς μουσική, η ζωή θα ήταν ένα λάθος» - Φρίντριχ Νίτσε

♭ ♮ ♯

Όπου οι λέξεις αποτυγχάνουν, η μουσική μιλά. Μιλά για τον πόνο,τη θλίψη,την απώλεια, τη χαρά, τα πάθη, τα συναισθήματα. Μέσα στη μουσική ζουν τα όνειρά μας. Η μουσική είναι ο ρυθμός που μας οδηγεί στον πυρήνα της ζωής. Η καταφυγή μας όταν ο κόσμος μοιάζει σκοτεινός. Ο φίλος μας όταν κανείς δεν φαίνεται να νοιάζεται. Οι χορδές της διαφυγής μας. Οι γιορτές μας, η παρέα μας, η φωνή διαμαρτυρίας μας, η συλλογική μνήμη, αυτό που μας ενώνει με τους άλλους. Μας οδηγεί σε έναν άλλο κόσμο όπου ξεχνάμε τα προβλήματα, την αγωνία και την κακία του πραγματικού κόσμου. Είναι αγάπη, χαρά, ευτυχία, η φωνή της ποίησης, η ισχυρότερη μορφή μαγείας που μας κάνει να πετάμε χωρίς φτερά. Είναι οι ήχοι των σπασμένων καρδιών και οι απαλοί ήχοι της αγάπης. Είναι η κόρη της ψυχής του Έρωτα, δοχείο της πίκρας και της Αγάπης, όνειρο της ανθρώπινης καρδιάς, γλώσσα των εραστών της ζωής. Η μουσική είναι η καρδιά μας, το πνεύμα μας. Είναι το πνεύμα και η καρδιά του πολιτισμού μας. «Στο βυθό της μουσικής συνταξιδεύουμε…», γράφει ο Ελύτης στη Συναυλία των Υακίνθων.

Η μουσική έχει μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά και στη ζωή όλων μας. Ωστόσο, η μουσική απαξιώνεται με το νέο νόμο για την εκπαίδευση σε ανησυχητικό βαθμό.
 
Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι ο χρόνος που αφιερώνεται στη μουσική και τις τέχνες, δεν επηρεάζει αρνητικά τη μάθηση των παιδιών αλλά συμβάλλει πραγματικά στη βελτίωση της εκπαίδευσης και στη δημιουργία καλύτερων ανθρώπων.
 
Δεν πρέπει να μειωθούν οι ώρες διδασκαλίας της μουσικής στην εκπαίδευση ΓΙΑΤΙ:

• Η μουσική συμβάλει στην πνευματική ανάπτυξη των παιδιών.
• Η μουσική  σημαίνει αύξηση της κοινωνικότητας, αυτοπειθαρχίας και υπευθυνότητας.
• Βελτιώνει τις ομαδικές δεξιότητες και την αυτοεκτίμηση των μαθητών/τριών και βοηθά την πρόοδό τους συνολικά.
• Η μουσική εκπαίδευση είναι επίσης ένας πολύ καλός τρόπος για την ενίσχυση των ικανοτήτων ανάγνωσης.
• Η μουσική διδάσκει  δεξιότητες διαχείρισης και πειθαρχίας.
• Η μουσική χτίζει τη φαντασία και την πνευματική περιέργεια.
•  Η μουσική δημιουργεί μια ευχάριστη ατμόσφαιρα στο σχολείο.

Η μουσική εκπαίδευση συμβάλλει επίσης σημαντικά στη συναισθηματική ανάπτυξη. Οι μαθητές που μαθαίνουν μουσική έχουν περισσότερη ενσυναίσθηση, έχουν ανοιχτό μυαλό, έχουν υψηλότερη αυτοεκτίμηση.
 
Η εκμάθηση μουσικής μπορεί επίσης να βοηθήσει τους μαθητές να καταπολεμήσουν το άγχος και να αγαπήσουν το σχολείο. Η μουσική μπορεί ακόμα να είναι μια παρηγορητική δραστηριότητα για πολλούς μαθητές που τους απωθεί το σχολικό σύστημα.
Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η τέχνη επηρεάζει την ανθρώπινη κατανόηση και ερμηνεία του κόσμου. Τα παιδιά που μελετούν τις τέχνες σκέφτονται δημιουργικά, γίνονται καλύτεροι άνθρωποι. Κυρίως, ο στόχος της τέχνης στα δημόσια σχολεία δεν είναι να κάνουν περισσότερους επαγγελματίες καλλιτέχνες αλλά να διδάξουν στους ανθρώπους να ζουν πιο ευτυχισμένοι.
 
«Μουσικήν ποίει και εργάζου», η παράξενη φωνή μέσα στο όνειρο του Σωκράτη ένωσε την φιλοσοφία και τη μουσική: «Το όνειρο με ενεθάρρυνε να επιμείνω σε ό,τι ήδη έκανα, στο παρελθόν, να συνθέτω δηλαδή μουσική. Δεν είναι αλήθεια μέγιστη μουσική η φιλοσοφία; Και με αυτήν ακριβώς δεν ασχολούμουν και εγώ; Τώρα όμως, αφού έγινε η δίκη και αφού η γιορτή του Θεού εμπόδισε το θάνατό μου, νόμισα ότι πρέπει, στην περίπτωση που το όνειρο με προστάζει να ασχοληθώ με ό,τι συνήθως ονομάζεται μουσική, να μη παρακούσω, αλλά να ασχοληθώ με αυτήν. Γιατί νομίζω ότι είναι ασφαλέστερο να μην απέλθω από αυτή τη ζωή προτού δείξω την ευλάβειά μου προς τη θεία προτροπή, συνθέτοντας μουσικά δημιουργήματα»(Φαίδων).
 
Ο Νίτσε διακρίνει στα λόγια του Σωκράτη κατά τις τελευταίες μέρες της ζωής του μια μορφή μεταμέλειας για όλη του την προηγούμενη ζωή, που χαρακτηρίστηκε, από μια κυριαρχία της λογικής στη φιλοσοφία του. Γράφει ο Νίτσε στη «Γέννηση της τραγωδίας» για το Σωκράτη:

«Πραγματικά, ο αδυσώπητος αυτός διαλεκτικός είχε μερικές φορές απέναντι στην τέχνη το αίσθημα ενός κενού, ενός ελλείμματος, σχεδόν μιας τύψης, ενός καθήκοντος που ίσως παραμελήθηκε». «Τελικά στη φυλακή του, για να καθησυχάσει εντελώς τη συνείδησή του, αποφασίζει ν’ ασκηθεί στη μουσική. […] Εκείνο που τον ωθούσε σ’ αυτές τις ασχολίες, ήταν μια δύναμη ανάλογη με του «δαιμονίου» που τον προειδοποιούσε, ήταν η απολλώνια φωτεινότητα που του έδινε το αίσθημα πως ήταν σαν ένας βάρβαρος βασιλιάς μπροστά στο μεγαλόπρεπο άγαλμα μιας θεότητας που δεν καταλαβαίνει, και πως κινδύνευε ν’ αμαρτήσει απέναντι σ’ αυτή τη θεότητα επειδή δεν την καταλάβαινε. Αυτή η φράση που απευθυνόταν στον Σωκράτη μέσα στ’ όνειρό του είναι το μοναδικό σύμπτωμα μιας σκέψης που ξεπερνάει τα όρια της λογικής. Ίσως, θα πρέπει να συλλογίστηκε, «αυτό που μου είναι ακατανόητο να μην είναι αυτό καθαυτό παραλογισμός. Ίσως να υπάρχει ένα πεδίο σοφίας όπου ο διαλεκτικός δεν έχει θέση. Ίσως μάλιστα η τέχνη να είναι το αναγκαίο συμπλήρωμα της επιστήμης»

Ο  Πλάτωνας το είπε πιο απλά: «Η μουσική δίνει ψυχή στο σύμπαν, φτερά στο μυαλό, φτερά στη φαντασία».
  
Παναγιώτα Ψυχογιού
artinews.gr
ideopigi

Η Νέα Ζηλανδία δίνει 4 εκ. δολάρια σε καλλιτεχνικά μαθήματα για να «φτιάξει» δημιουργικούς πολίτες

Και προσλαμβάνει 300 καθηγητές για ζωγραφική, μουσική και θέατρο σε σχολεία της χώρας.
Στη Νέα Ζηλανδία η κυβέρνηση μόλις ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να επενδύσει επιπλέον 4 εκατομμύρια δολάρια στην προώθηση και την πιο αποτελεσματική λειτουργία των καλλιτεχνικών μαθημάτων σε όλα τα σχολεία της χώρας - μία απόφαση της πρωθυπουργού Jacinda Adern, η οποία δήλωσε ότι με αυτή την κίνηση θέλει να εξασφαλίσει μόνιμη εργασία σε 300 καλλιτέχνες.

Το πρόγραμμα είναι σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να φέρει σε επαφή έμπειρους, ενεργούς καλλιτέχνες με μαθητές προκειμένου να διδάξει στους τελευταίους νέους τρόπους για εκφράσουν τον εαυτό τους δημιουργικά δια μέσου της τέχνης, του χορού, του θεάτρου και της μουσικής.

Ο υπουργός Παιδείας, Chris Hipkins, σχολίασε πως «Τα νέα, δημιουργικά μαθήματα στα σχολεία έχουν σαν στόχο να ωθήσουν τους μαθητές σε έναν πιο ουσιαστικό τρόπο ζωής, στην καλύτερη μεταξύ τους επικοινωνία και την συνεργασία, στη δημιουργική σκέψη και, γιατί όχι, να τους ξυπνήσει το ενδιαφέρον προς μία καριέρα στον χώρο των τεχνών».

Επιπλέον πρόσθεσε ότι αυτή η αλλαγή είναι εξαιρετικά σημαντική στην εποχή του κορονοϊού, κατά την οποία η τέχνη μοιάζει να δοκιμάζεται. Τα συμπληρωματικά 4 εκατομμύρια δολάρια θα διατεθούν σε βάθος 3 ετών και θα επεκτείνουν τα καλλιτεχνικά πρότζεκτς στα σχολεία απο 304 σε 510.

Υπολογίζεται ότι περίπου 2023 μαθητές θα ωφεληθούν από το νέο πρόγραμμα, πράγμα που σημαίνει πως η Νέα Ζηλανδία επενδύει έξτρα 2.000 δολάρια για την καλλιτεχνική υποδομή κάθε μαθητή ξεχωριστά

Για την ιστορία να πούμε πως τα επιπλέον τα 4 εκατομμύρια έρχονται να προστεθούν στα 175 που ξοδεύει ετησίως η κυβέρνηση στον καλλιτεχνικό τομέα της δημόσιας παιδείας

womantoc.gr

Κατάργηση Καλλιτεχνικών Μαθημάτων στο Λύκειο

Καταργούνται Καλλιτεχνικά και Μουσική στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση – Έντονες αντιδράσεις από την εκπαιδευτική κοινότητα

Μεγάλες αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην εκπαιδευτική κοινότητα -και όχι μόνο- η πρόταση του υπουργείου Παιδείας για κατάργηση των Καλλιτεχνικών μαθημάτων στις τάξεις του Λυκείου

Μετά την κατάργηση της Κοινωνιολογίας, την υποτίμηση των μαθημάτων Κοινωνικών Επιστημών και τη μείωση ωρών διδασκαλίας του μαθήματος της Πολιτικής Παιδείας το υπουργείο τα «βάζει» με τα Καλλιτεχνικά.

Πιο συγκεκριμένα σύμφωνα με το ωρολόγιο πρόγραμμα που ίσχυε μέχρι τώρα, διδάσκονταν στο Λύκειο τα Καλλιτεχνικά Μαθήματα: Ελεύθερο Σχέδιο, Γραμμικό Σχέδιο, Αρχιτεκτονικό Σχέδιο και Ιστορία Τέχνης, ενώ στο Γυμνάσιο διδασκόταν το μάθημα των Καλλιτεχνικών σε όλες τις τάξεις. 

Στη νέα πρόταση του υπουργείου Παιδείας, αφαιρείται το μάθημα επιλογής της Α Λυκείου της Καλλιτεχνικής παιδείας, και το μάθημα κατεύθυνσης του Ελεύθερου η Γραμμικού σχεδίου στην Γ Λυκείου. Συνολικά δε, η καλλιτεχνική παιδεία, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση περιορίζεται.

Εκτός από την καλλιέργεια και τη γνώση που θα στερείται ο μαθητής, στερείται και την διδασκαλία μαθημάτων που εξετάζονται στις Πανελλαδικές Εξετάσεις και η επίδοση σε αυτά είναι βασική προϋπόθεση για την εισαγωγή του σε πολλά Ιδρύματα της χώρας.

Για το συγκεκριμένο θέμα αναμένεται να τοποθετηθεί ιδιαίτερα αιχμηρά η ΟΛΜΕ η οποία υποστηρίζει ότι αυτές οι αλλαγές αυτές μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και σε διαθεσιμότητα τους καθηγητές αυτών των κλάδων.

ΤοΒΗΜΑ Team

Οι Εκπαιδευτικές Ανισότητες σε Συνθήκες Πανδημίας

Τον τελευταίο μήνα η χώρα μας καλείται να αντιμετωπίσει καταστάσεις πρωτόγνωρες, που ξεπερνούν ενδεχομένως πολλά σενάρια επιστημονικής φαντασίας. 

Η επέλαση του covid-19 στην Ευρώπη στοιχίζει πολλές ανθρώπινες ζωές, θέτει σε κίνδυνο τις οικονομίες των κρατών και αναγκάζει τους πολίτες να ζήσουν κάτω από συνθήκες αποστέρησης των κοινωνικών τους σχέσεων και της όποιας σωματικής εγγύτητας. 

Οι συναθροίσεις απαγορεύονται, οι συναντήσεις αποφεύγονται, οι επαφές καταδικάζονται, η απομόνωση επιβάλλεται, ο εγκλεισμός εξυμνείται και η μοναχικότητα επικρατεί, προβληματίζοντας επιστήμονες και πολίτες για το μέλλον των κοινωνικών σχέσεων και συναναστροφών.

Παράλληλα, στο πλαίσιο της πρόληψης, της διασποράς και της αντιμετώπισης του ιού όλες οι κοινωνικές δομές, που επέβαλαν ή απαιτούσαν τη συγκέντρωση μεγάλων ομάδων ατόμων σε κλειστούς, αλλά και ανοιχτούς χώρους, κλείνουν, σφραγίζονται ή αναστέλλουν επ’ αόριστον τη λειτουργία τους. Μεταξύ αυτών και τα σχολεία. Από τις αρχές Μαρτίου σταδιακά τα σχολεία κλείνουν και οι μαθητές κλείνονται. Η σχολική φοίτηση αναστέλλεται, η σχολική τάξη αναιρείται, η σχολική κοινότητα αποδομείται και διασπάται.

Η εκπαίδευση φαίνεται ότι μπαίνει σε μία νέα εποχή, στην οποία οι νέες τεχνολογίες κυριαρχούν, η πρωτοβουλία του εκπαιδευτικού αποκτά καίρια σημασία και η αυτονομία των σχολικών μονάδων αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς.

Παράλληλα, όμως, αυτή η νέα εποχή στην εκπαίδευση οδηγεί και σε έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό των εκπαιδευτικών ανισοτήτων. 

Έναν μετασχηματισμό που καθιστά τους μαθητές από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ακόμη πιο ευάλωτους, ακόμη πιο αδύναμους, ακόμη πιο άνισους, ακόμη πιο αδικημένους. 

Όμως, οι μετασχηματιζόμενες εκπαιδευτικές ανισότητες δεν αφορούν μόνο και δεν περιορίζονται μόνο σ΄αυτές τις κοινωνικές ομάδες. Υπό τις παρούσες συνθήκες αγγίζουν και ομάδες μαθητών, οι οποίες μέχρι και τον προηγούμενο μήνα λογίζονταν στο απυρόβλητο των εκπαιδευτικών ανισοτήτων ή έστω αρκετά προφυλαγμένες από αυτές.

Τρία φαίνεται ότι είναι τα σημεία, τα οποία αποτελούν τη βάση της σημερινής, ουσιαστικά και καταλυτικά, άνισα παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Το πρώτο αφορά στην ίδια τη διδασκαλία, η οποία τον τελευταίο μήνα παίρνει ποικίλες μορφές, τελείται μέσω πολύ διαφοροποιημένων μέσων ή σε κάποιες περιπτώσεις δεν πραγματοποιείται καθόλου. 

Για να γίνω πιο αναλυτική, από την πρώτη εβδομάδα αναστολής της λειτουργίας των σχολείων κάποια μεγάλα ιδιωτικά σχολεία των Αθηνών εφάρμοσαν άμεσα ένα σύστημα ετερόχρονης (ασύγχρονης) εξ αποστάσεως διδασκαλίας, το οποίο πολύ γρήγορα, μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, μετατράπηκε σε ταυτόχρονη (σύγχρονη) διδασκαλία. 

Το πρόγραμμα συνέχισε να εμπλουτίζεται και με τη διδασκαλία των ειδικών μαθημάτων, όπως η μουσική, τα καλλιτεχνικά, τα αγγλικά, όταν τα υπόλοιπα ιδιωτικά σχολεία και κάποιοι εκπαιδευτικοί δημοσίων σχολείων είχαν αρχίσει να στέλνουν ημερήσιο υλικό επανάληψης της ύλης στους μαθητές τους.

Ένα μήνα μετά, η εκπαιδευτική τηλεόραση απευθύνεται σε όλους τους μαθητές, ενώ η πλειονότητα των εκπαιδευτικών των δημοσίων και ιδιωτικών σχολείων στέλνει ή αναρτά υλικό που αφορά στην ύλη που έχει παραδοθεί μέχρι τώρα. 

Παράλληλα, τα ιδιωτικά σχολεία, που πρωτοστάτησαν στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση συνεχίζουν να εμπλουτίζουν το ταυτόχρονο (σύγχρονο) πρόγραμμα εξ αποστάσεως διδασκαλίας τους με όλα τα μαθήματα και να προχωρούν στην παράδοση μαθημάτων και στην κάλυψη της ύλης. 

Όπως, λοιπόν, γίνεται εμφανές, ακολουθείται ουσιαστικά ένα σύστημα διδασκαλίας πολλών ταχυτήτων. Όπου κάποιοι μαθητές βλέπουν και παρακολουθούν διαδικτυακά τη δασκάλα ή το δάσκαλό τους, ακούν και συνομιλούν με τους συμμαθητές τους, αποκτούν νέες γνώσεις και η εκπαίδευσή τους εξακολουθεί να έχει μια κάποια κανονικότητα. 

Κάποιοι άλλοι έρχονται σε επαφή με τους δασκάλους τους μέσα από το υλικό που τους στέλνεται ή τους αναρτάται και διορθώνεται είτε αυτόματα ή από τον εκπαιδευτικό. 

Κάποιοι άλλοι πάλι μαθαίνουν μαζικά μέσα από τα προγράμματα της τηλεόρασης και μη διαθέτοντας ίντερνετ, υπολογιστή, εκτυπωτή κτλ περιορίζουν την επαφή τους με τις σχολικές γνώσεις στην απρόσωπη αυτή διδασκαλία. 

Εδώ και τριάντα μέρες δεν έχουν δει ή ακούσει τον δάσκαλο ή τη δασκάλα τους, δεν έχουν έρθει σε επαφή με τους συμμαθητές τους, δεν έχουν αντιληφθεί ότι μπορεί το σχολείο να έκλεισε, αλλά η εκπαίδευση να συνεχίζεται.

Η συνέχιση αυτή, όμως, αφορά μόνο κάποιους, αφορά μόνο λίγους. Αυτούς τους λίγους που μέχρι τώρα είχαν τα μέσα και τη δυνατότητα πρόσβασης σε συγκεκριμένα αγαθά, που μετατρέπονταν σε συγκεκριμένα προνόμια.

Αυτούς τους λίγους που ανήκουν στα προνομιούχα οικονομικά στρώματα της κοινωνίας, τα οποία μπορούσαν να υποστηρίξουν τη φοίτηση σε ένα ακριβό ιδιωτικό σχολείο. 

Σήμερα, λοιπόν, οπισθοχωρώντας δεκαετίες πίσω η εκπαίδευση μετατρέπεται από κοινωνικό αγαθό, σε αντίστοιχο προνόμιο. 

Αφού, η εκπαιδευτική ανισότητα δεν αφορά πια μόνο τους πιο ευάλωτους ή τους κοινωνικά ανασφαλείς. Αφορά, όπως και κατά τον προηγούμενο αιώνα, την πλειονότητα των μαθητών, εκείνων που φοιτούν σε δημόσια σχολεία, που φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία με πιο περιορισμένα δίδακτρα, που ζουν σε χωριά και πόλεις, όπου η ιδιωτική εκπαίδευση δεν προσφέρεται ως επιλογή και οι οικονομικές δυνατότητες την καθιστούν ανέφικτη.

Η εγκαθίδρυση, εξάλλου, της εξ αποστάσεως ετερόχρονης και ταυτόχρονης εκπαίδευσης ανασκευάζει και τους κοινωνικούς ρόλους των εμπλεκόμενων στην εκπαιδευτική διαδικασία ατόμων, αναδεικνύοντας τον γονικό ρόλο ως καθοριστικό, καταλυτικό, κεντρικό.

Το δεύτερο σημείο του μετασχηματισμού των εκπαιδευτικών ανισοτήτων αφορά, λοιπόν, ακριβώς σε αυτό. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση προϋποθέτει, αν δεν επιβάλλει, την ενεργή συμμετοχή του γονέα στην οργάνωσή της, στην παρακολούθησή της, στον έλεγχό της, ακόμα και στη διενέργειά της. 

Πιο απλά, οι γονείς σήμερα υποχρεούνται να εξασφαλίσουν στα παιδιά τους σύνδεση με το ίντερνετ. 

Επίσης, να έχουν τη δυνατότητα να τυπώσουν το υλικό που στέλνεται από το σχολείο ή να διαθέτουν για το κάθε τους παιδί κάποιο ηλεκτρονικό μέσο (υπολογιστή, tablet, κ.α.) πρόσβασης στο διαδίκτυο και παρακολούθησης του μαθήματος. 

Έπειτα, οφείλουν να γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιήσουν το ίντερνετ, πώς να κατεβάσουν τα απαραίτητα προγράμματα,πώς να συνδεθούν στα εξ αποστάσεως μαθήματα.

Όμως, οι υποχρεώσεις τους δεν σταματούν εδώ. 

Γιατί ελλείψει του ελέγχου και της εποπτείας του εκπαιδευτικού, οι γονείς επιφορτίζονται με καθήκοντα που αποδίδονταν μέχρι πρότινος στον δικό του έργο. 

Οι γονείς των μαθητών, που παρακολουθούν ταυτόχρονη εξ αποστάσεως διδασκαλία, οφείλουν να παρακολουθούν το πρόγραμμα του κάθε παιδιού τους, να φροντίζουν να συνδεθούν τα παιδιά στη σωστή τάξη τη σωστή ώρα, να τυπώνουν το απαραίτητο εκπαιδευτικό υλικό και πολλές φορές, ειδικά στις μικρές τάξεις και κατόπιν αιτήματος του δασκάλου, οι γονείς οφείλουν να παρακολουθούν μαζί με το παιδί τους το μάθημα προκειμένου να το βοηθήσουν. 

Να το βοηθήσουν να συγκεντρωθεί, να προσέξει, να παρακολουθήσει, να ανταποκριθεί στο νέο αυτό διδακτικό πλαίσιο και την ανάλογη μαθησιακή διαδικασία.

Στις περιπτώσεις της ασύγχρονης διδασκαλίας, από την άλλη, οι γονείς καλούνται να βοηθήσουν τα παιδιά τους να ανταποκριθούν στις ασκήσεις ή τις εργασίες, να τις διορθώσουν ή να τις ξαναστείλουν στους εκπαιδευτικούς και παράλληλα να πείσουν τα παιδιά τους ότι αυτή η ενασχόληση εμπίπτει στις υποχρεώσεις τους, ότι αυτή η κατ’ οίκον εργασία είναι πια «το διάβασμά τους για το σπίτι». 

Ένα διάβασμα που προκύπτει χωρίς να δουν τον δάσκαλο ή τη δασκάλα τους, χωρίς να παρακολουθήσουν κάποιο μάθημα, χωρίς να κινηθεί το ενδιαφέρον τους και να δοκιμαστεί η φιλοδοξία τους.

Και αυτές οι ευθύνες, λοιπόν, βαραίνουν τις πλάτες των γονέων.

Οι γονείς, από αποστασιοποιημένοι και αθόρυβοι υποστηρικτές της μαθησιακής διαδικασίας και του έργου του δασκάλου, μετατρέπονται αναγκαστικά εν μία νυκτί σε ενεργούς βοηθούς. 

Αναλαμβάνουν μέρος των ευθυνών του εκπαιδευτικού και καλούνται να εκπληρώσουν υποχρεώσεις που αποτελούσαν μέρος του διδακτικού και παιδαγωγικού του έργου. 

Όμως, δεν είναι σε θέση όλοι οι γονείς να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Είτε γιατί δεν έχουν τον απαιτούμενο χρόνο, καθώς και υπό τους παρούσες συνθήκες εργάζονται, είτε γιατί δεν έχουν τις κατάλληλες γνώσεις, είτε γιατί δεν γνωρίζουν τον κατάλληλο παιδαγωγικό τρόπο να εργαστούν και να συνεργαστούν με τα παιδιά τους.

Και σε αυτό ακριβώς το στοιχείο έγκειται η μετασχηματιζόμενη ανισότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 

Γιατί μέρος της αφήνεται εξ ανάγκης τυχαία στα χέρια μη εξειδικευμένων ατόμων, μη εκπαιδευμένων ή έστω μη ενημερωμένων. Και ακόμη ατόμων μη διαθέσιμων, μη ικανών, μη κατάλληλων. 

Γιατί όλοι οι γονείς δεν είναι ίδιοι, δεν έχουν όλοι τις ίδιες ικανότητες, δεν έχουν όλοι τις ίδιες γνώσεις, δεν έχουν όλοι τον ίδια προσέγγιση, δεν έχουν όλοι τον ίδιο χρόνο. 

Και δεν υπάρχει τίποτε πιο άνισο, από το να αναθέτει κανείς την εκπαίδευση των παιδιών σε άνισα προετοιμασμένα χέρια και μάλιστα κάτω από συνθήκες ψυχολογικής πίεσης, συναισθηματικού φόρτου και ανασφάλειας για το μέλλον.

Η αναστολή της σχολικής φοίτησης, όμως, αναδύει και μία ακόμη, τρίτη, εκπαιδευτική ανισότητα. 

Αυτήν που σχετίζεται με τη σχολική κουλτούρα ή την μεταδιδόμενη από το σχολείο κουλτούρα, κοινωνικά αποδεκτή, επιθυμητή, προκρινόμενη.

Μέχρι τώρα, το σχολείο μετέδιδε ψήγματα της κουλτούρας αυτής και κυρίως έφερνε όλους τους μαθητές σε επαφή μαζί της άμεσα αλλά και έμμεσα. 

Άμεσα, μέσω της διδασκαλίας επιμέρους μαθημάτων όπως η μουσική, η αισθητική αγωγή, η ποίηση και η κλασική λογοτεχνία, αλλά και οι επισκέψεις σε μουσεία, θέατρα, εκθέσεις ζωγραφικής, ιστορικούς χώρους. 

Και έμμεσα, προβάλλοντας ενδεδειγμένους τρόπους απασχόλησης των μαθητών στον ελεύθερό τους χρόνο, αναθέτοντας ως κατ’ οίκον εργασία την ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων, προτείνοντας επισκέψεις σε σημεία πολιτισμού και επηρεάζοντας τους γονείς των μαθητών μέσα από παραινέσεις και προτάσεις.

Η πολιτισμική αυτή επαφή, όμως, δεν πραγματοποιείται ούτε άμεσα, ούτε έμμεσα υπό τις παρούσες συνθήκες. 

Οι μαθητές επιλύουν ασκήσεις ή στην καλύτερη περίπτωση παρακολουθούν ένα εξ αποστάσεως ταυτόχρονο μάθημα και η επικοινωνία τους με τον εκπαιδευτικό είναι είτε ανύπαρκτη, είτε περιορισμένη και ημιτελής.

Ο ελεύθερος χρόνος τους, πολύ περισσότερος από αυτόν που είχαν τους προηγούμενους μήνες,εξαρτάται, πλέον, από τις συνήθειες (habitus) της οικογένειας και από τις προτροπές των γονέων. 

Οι μαθητές, λοιπόν, μοιραία διαχωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Σ’ αυτούς που κατέχουν τη σχολική κουλτούρα και σ’ αυτούς που μέχρι πρότινος έρχονταν σε επαφή μαζί της μόνο ή κυρίως μέσω της σχολικής φοίτησης.

Η νέα, λοιπόν, αυτή, αναδυόμενη εκπαιδευτική ανισότητα αφορά στο γεγονός ότι μέσα από αυτόν τον εγκλεισμό και την αύξηση του ελεύθερου χρόνου, ορισμένοι μαθητές θα βρεθούν κερδισμένοι, ενώ άλλοι θα κάνουν ουσιαστικά βήματα προς τα πίσω. 

Συγκεκριμένα, εκτός από το ευεργετικό από κάθε άποψη για το παιδί ελεύθερο ή οργανωμένο παιχνίδι, το οποίο αφορά όλα τα παιδιά, θα υπάρξουν μαθητές που τις ώρες εγκλεισμού τους θα παίξουν κάποιο μουσικό όργανο, θα παρακολουθήσουν online θεατρικές παραστάσεις, θα μετάσχουν σε virtual ξεναγήσεις μουσείων, θα διαβάσουν λογοτεχνικά βιβλία, θα παίξουν σκάκι, θα φτιάξουν πάζλ. 

Και άλλοι, που τις ίδιες ώρες θα ξοδέψουν τον ελεύθερό τους χρόνο μπροστά από μία οθόνη υπολογιστή, τηλεόρασης ή tablet, επικοινωνώντας μέσω social media ή στην καλύτερη περίπτωση μαγειρεύοντας και ζωγραφίζοντας. 

Η αποστέρηση της σχολικής φοίτησης απομακρύνει την πλειονότητα των μαθητών από την κυρίαρχη κουλτούρα και από την επιθυμητή πολιτισμική παιδεία, καθιστώντας την όχι πλέον κοινό τόπο σκέψης και ύπαρξης όλων, αλλά πολυτέλεια των λίγων.

Κλείνοντας, οφείλω να επισημάνω ότι η ανάδειξη των σημείων αυτών έχει ως στόχο της την αφύπνιση, την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση, την επαγρύπνηση. 

Η επιβολή των μέτρων ήταν αναγκαία. Η στροφή στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση το ίδιο. Επιδίωξη του άρθρου αυτού είναι η επισήμανση της υποχρέωσης, που έχουμε όλοι όσοι μετέχουμε σε ιδιάζουσες, διαφορετικές και πρωτόγνωρες εκπαιδευτικές συνθήκες, να αναζητούμε, να εντοπίζουμε και να αναδεικνύουμε τις ανισότητες, αλλά και να προσβλέπουμε στην αντιμετώπισή τους. 

Γιατί η ανισότητα σε συνθήκες κρίσης ανθίζει, μετασχηματίζεται, μεταμορφώνεται και κυριαρχεί…...και, κυρίως, προβληματίζει. 

Και μπροστά στον όλεθρο ή την καταστροφή οι πιο αδύναμοι είναι πάντα αυτοί που ξεχνιούνται πρώτοι, αυτοί που θυσιάζονται πρώτοι. Όμως, δεν μας περισσεύει κανένας.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ-ΑΛΜΠΑ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Επικ.Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

kathimerini.gr